!á½pgn="justify">

Ermeni haber bültenleri, 17 Aral?k günü en büyük diyaspora kurulu?u olan ve TARC'? (Türk-Ermeni Bar??ma Komisyonu) destekleyen Ermeni Asamblesi yönetim kurulu ba?kan? M. Haratunian'?n bir de?erlendirmesini yay?mlad?. Bu de?erlendirmenin neredeyse tümüne kat?lmak mümkün. Gerçekten de TARC'?n 'ba?ar?s?zl???', Ermeni diyasporas? içindeki ARF (Ta?nak Partisi) ve ANC'nin, soyk?r?m? kabul etmeden Türkiye ile diyalo?a kar?? olmalar? ve bu ba?lamda TARC üyesi Ermenileri ihanetle suçlamalar?ndan kaynakland?.

Muhalifler, diyalog konular? üzerinde Ermeniler aras?nda önceden mutabakat sa?lanmadan TARC'ta görü?meler yap?lmas?n? da ele?tirdiler. Oysa bu yakla??m gayriresmi (track II) diplomasi yöntemine ayk?r?. Böyle bir gerek ancak resmi diplomaside aranabilir.

Türk taraf? Türkiye'yi temsil etmiyordu ki, Ermeni taraf? da tüm Ermenileri temsil etsin. TARC'?n vard??? sonuçlar, hükümetleri ve diyasporalar? de?il, sadece TARC üyelerini ba?l?yordu. Ermeni taraf?n?n terkibini ve yakla??m?n? be?enmeyenler, kendi gayriresmi giri?imlerini di?er Türk gruplarla yapmakta serbesttiler. Hatta bu yararl? da olurdu.

Ama Ermeni muhalifler bir noktada hakl?lar. TARC, sanki, resmi diplomasi yap?yormu? gibi, tüm enerjisini her toplant?dan sonra yay?mlanacak bildirilerin müzakeresine hasretti. Ermeniler talep eden taraf olduklar?ndan, sadece Türkiye'nin verecekleri tart??ma konusu oldu. Türk taraf?, Ermenistan'a vizeyi kald?rmaktan s?n?r? açmaya kadar çe?itli konularda, yetkisi var da vermiyormu? ve yeterince bask? yap?l?rsa yola getirilebilirmi? muamelesi gördü. Sorun art?k gerçekten ilerleme sa?lamak de?il, Ermeni muhaliflere '?stedik, bast?rd?k, ama alamad?k' yolunda mesaj vermeye dönü?tü.

Geçen y?l?n ba??nda Viyana'da yap?lan toplant?larda soyk?r?m konusunu do?rudan ele almaya çal??t?k. Olmad?. Ermeni taraf? ?stanbul'da ortak ar?iv çal??mas? yap?lmas? ve soyk?r?ma ili?kin kitaplar?n kar??l?kl? tercüme edilmesi önerilerini, bizim ar?ivlerin ve kitaplar?n soyk?r?m? inkâr etti?i gerekçesiyle reddetti. Bu konuda yap?c? bir tart??ma yap?lamayaca?? anla??ld???ndan, soyk?r?m? tarihi, hukuki ve psikolojik aç?lardan incelemek üzere ?imdilik bir yana b?rakt?k ve iki ülkeyi birbirine yakla?t?racak pratik i?birli?i alanlar?na öncelik vermeye çal??t?k. Haratunian'?n da yaz?s?nda savundu?u bu pragmatik görü?, Ermeni muhaliflerin gazab?n? çekti.

Soyk?r?m? ihmal ettikleri ele?tirilerini bertaraf etmek için, TARC'?n Ermeni mensuplar?, New York'taki bir fikir merkezi olan ICTJ'nin düzenledi?i seminerden yararlanarak '1948 Soyk?r?m Sözle?mesi'nin 1915 olaylar?na uygulan?p uygulanamayaca??n?' sormay? önerdiler. Bu sonucu önceden bilinen çal??ma bittikten sonra kamuoyuna aç?klanacakt?. Ama Ermeni taraf?n?n amac?n?n ortak bildiriye 'soyk?r?m' ve 'sözle?me' sözcüklerini sokmak oldu?u anla??ld?.

Arabulucu da Türk taraf?n?n onay?n? almadan, bu iste?i yerine getiren bildiriyi yay?mlad?.
Sonradan baz? Ermeni TARC üyeleri, bu çal??mada '1915 Ermeni katliam?n?n sözle?meye göre Soyk?r?m olup olmad???n?n da saptanaca??'n? ileri sürdüler, ama sonuç ters ç?karsa kabul etmeyeceklerini de pe?inen aç?klad?lar. Oysa bu temel ihtilafa ili?kin hükmü ancak hukuki çözüm mekanizmalar? verebilir. Ermeni taraf?ysa bizim önerdi?imiz bu mekanizmalar? ilk toplant?dan itibaren sürekli reddetti. Türk taraf?n?n ICTJ'ye, ba?kanl?k metnindeki çal??ma konusunun s?n?rlar?n? hat?rlatmas? ise, Ermenilerce tek tarafl? bir giri?im olarak nitelenip, TARC'?n bitti?ini ilan için bir bahane olarak kullan?ld?.

TARC'ta veya bir benzerinde diyalo?un yeniden ba?lamas? ancak a??r?lar?n ele?tirilerine mukavemet edilerek gerçekle?tirilebilir. Unutulmas?n, 11 Eylül'den sonra olu?an ortamda Ermeniler soyk?r?m? kimseye kabul ettiremezler. ?anslar?n?n dönmeye ba?lad???n?, sorundan herkesin b?kt???n? vaktinde anlayacak basirete sahip olmak laz?m.

Kald? ki kabul ettirseler ne olacak? Ermenistan'?n bugünü geçmi?ten daha m? az önemli?