!áºÀ ="justify">Son günlerde büyük gürültü koparan 'Baba ve Piç' adl? roman? bir okuyucu gözüyle irdelemek istiyorum. Amac?m ne yazar? savunmak ne de suçlamakt?r. Kitab?n özeti ?u: Amerikal? genç kad?n Rose, ABD'de Ermeni kökenli bir Amerikal? ile evlidir. Ailenin ilk ku?ak ya?l?lar? tehcir sonras?nda Türkiye'den ABD'ye göç edip San Francisco'ya yerle?mi?tir. Çiftin Armanu? ad?n? verdikleri bir k?zlar? olur, ama Ermeni ailenin a??r? bask? ve müdahalesi sonucu k?sa sürede bo?an?rlar. Rose bu bo?anmay? hazmedemez, kocas?n?n ailesini suçlu bulur ve onlardan intikam alma arzusu tutku haline gelir. s< uuml;r, çünkü Ermeni aile Türklere kar?? tarihten kayna??n? alan büyük kin ve nefret duygular?yla doludur. 'O cad? babaanne benim bir Türkle beraberli?imi görse tüyleri diken diken olur, Çakmakç?yan sülalesi için bundan büyük kâbus dü?ünemiyorum'. Rose'un kar??s?na bir tesadüf eseri Mustafa adl? Türk ç?kar. Mustafa ABD'de yaln?z ya?ayan, içe kapan?k bir jeologdur. Rose onunla evlenir.
Ermeni aile evlilik haberiyle ç?lg?na döner. Torunlar? bir Türk üvey baba taraf?ndan büyütülece?i için isyan içindedir. 'Bu masum kuzu ilerde ne söyleyecek arkada?lar?na? Bütün akrabalar?n? 1915 de kasap Türklerin ellerinde kaybetmi? soyk?r?mzede bir sülalenin torunuyum ve bir Türk taraf?ndan büyütüldü?üm için köklerime ihanet etmeyi ö?rendim, soyk?r?m? inkâr etmek üzere yeti?tirildim mi diyecek? Torunumuzu nas?l olur da bu kadar kederli olmam?zdan sorumlu olan Türklerin ellerine b?rak?r?z?' Tüm aile bireyleri öfke ve çaresizlik içindedir.
Armanu? zaman zaman anne yan?nda, zaman zaman babas?n?n aile ortam?nda ya?ayarak, iki ailenin taban tabana z?t görü? ve de?er yarg?lar? etkisinde büyür. Üvey baba Mustafa iyi bir insand?r ve Rose e?iyle mutludur. Armanu? bu y?llarla ilgili duygular?n? ?öyle ifade etmi?tir: 'Do?du?um günden beri e?ikte kald?m. Ma?rur ama travmal? bir Ermeni aile ile histeri ölçüsünde Ermeni kar??t? bir Amerikal? anne aras?nda gidip geldim'. Armanu? için büyük sorun her iki taraf?n da üzerine a??r? dü?meleridir; onlar?n sevgi ve ?efkatle örtülü ku?atmas? alt?nda bo?ulur. Üstelik kafas?nda yan?t?n? bulamad??? pek çok soru vard?r. Amerikal? anne Ermenilerle ilgili olan her ?eye kar??d?r. Diyasporadaki insanlar ve baba ailesi fanatik biçimde Türk dü?man?d?r. Türklerin Ermenilere soyk?r?m uygulad???na inanarak tart??maya bile yana?mazlar. Onlara göre Ermeniler hâlâ ?st?rap çekmektedir. Savunduklar? tez ?udur: 'Türkler kalk?p Orta Asya'dan geldiler, dosdo?ru Anadolu'nun ortas?na dald?lar ve A?r? Da?? çevresinde ya?ayan milyonlarca Ermeniyi asimile ettiler, ülkesinden kovdular, katlettiler, yetim b?rakt?lar, sürdüler, mal?ndan-mülkünden ettiler'.
Armanu? kendi de?er yarg?lar?n? ve ki?ili?ini bulmakta zorlan?r. 'En ba?ta Ermeni olmay? ba?aramad?m. Kimli?imi bulmam gerek. Ailemin geçmi?ine bir yolculuk yapabilsem, geçmi?imi ka?fedebilsem' diye dü?ünür. Türkiye'deki Ermeni köklerini nesnel olarak de?erlendirmek amac?yla ani bir kararla , üvey babas?n?n ailesinin yan?na ?stanbul'a gider. ?stanbul'da üvey babas?n?n ailesi onu büyük bir sevgi ve ilgiyle kar??lar. Aile ya?l? bir anne ve dul kalm?? ya da hiç evlenmemi? yeti?kin dört k?z karde?ten olu?ur. Karde?lerden birinin Asya adl? k?z? da Armanu?'la ya??tt?r. Armanu?, Ermeni oldu?unu söyledi?i zaman kendisine büyük tepki duymalar?n? bekler. Ama aile bunu hiç de önemsemez, çok do?al kar??larlar. Onlara büyük ninelerinin, dedesinin ve di?er Ermenilerin tehcir s?ras?nda ba??na geldi?ini dü?ündü?ü trajik olaylar? anlat?r. Gene herkes dikkatle dinler, hatta üzülür ama hiçbirinden bir tepki gelmez. Arkada?lar?na gönderdi?i e-mail mesaj?nda ?öyle yazm??t?r Armanu?: 'Yirmi y?ll?k ink?lap-tarih hocas? olan teyze bile, Osmanl? ?mparatorlu?u'nu modern Türkiye Cumhuriyeti'nden kesinkes öyle ay?rmaya al??k?n ki, bütün hikâyeyi ba?ka bir ülkede, ba?ka insanlar?n yapt??? hadise gibi dinliyorlar'.
Peki ne bekliyordu kendisi? Özür bekliyordu, suçun kabul edilmesini bekliyordu. 1915 de Ermenilere bunlar? yapanlar Türklerdi. Kendisi Ermeni, onlar da Türk olduklar?na göre özür dilemeleri gerekmez miydi? Oysa kimse üstüne al?nm?? görünmüyordu? Kendisi bir Ermeni k?z? olarak kendi ku?a??ndan nesiller önce ya?am?? atalar?n?n ruhlar?n? 'ta içinde' bar?nd?rd???na inan?yordu. Halbuki s?radan bir Türk'ün kökleriyle aras?nda böyle bir süreklilik hissi bulunmuyordu.
Armanu? ?stanbul'da bulundu?u k?sa süre içinde Ermenilerin tehcir olay?n? çok dramatik ?ekillerde ve her f?rsatta gündeme getirir. Evin k?z? Asya onu ?öyle yan?tlar: 'Geçmi? seni ne kadar esir etmi?. Geçmi?in senin ve ailen için ne kadar önemli ve trajik oldu?unu görüyorum, ne olursa olsun an?lar?n?z? canl? tutma iste?inize sayg? duyuyorum. Ama yollar?m?z tam da bu noktada ayr?l?yor. Seninki bir nevi haf?za feti?izmi, ben geçmi? de?il gelecek odakl? olmay? ye?lerim'.
Asya ve Armanu? birlikte Istanbul'u dola??r, Armanu?'un ninesinin an?larda kalan evini ararlar. Tabii bulamazlar. Aralar?nda ho? bir arkada?l?k ili?kisi geli?mi?tir. Asya onu kendi grup arkada?lar?yla tan??t?r?r: 'Armanu?'un ailesi ?stanbullu imi?. 1915'te türlü türlü ac?lar çekmi?ler. Ço?u tehcirde ölmü?, açl?ktan, yorgunluktan, ?iddetten'. Söze Armanu? devam eder:
'Biliyor musunuz, büyük dedem s?rf entelektüel oldu?u için Türkler taraf?ndan 1915'te öldürülmü?. Cemaat öncü beyinlerinden mahrum kals?n diye, Türkler ilk olarak Ermeni entelektüellerini öldürmü?'.
Aralar?ndaki senarist arkada?lar? itiraz eder: 'Ben bu konu üzerinde titiz ara?t?rma yürütmü? biri olarak konu?uyorum. Öyle bir ?ey olmad?. Hiç öyle bir ?ey olmad?. Ailen için üzüldüm ama o zamanlar sava? zaman?yd?, iki taraftan da insanlar öldü. Ermeni isyanc?lar?n ne kadar Türk öldürdü?ünü biliyor musun? Hikâyenin öbür taraf?n? dü?ündün mü hiç? Ac? çeken Türk aileleri için ne diyeceksin? Olanlar çok trajik ama ben tarihi gerçekleri her türlü safsatan?n üstünde görürüm. Ermeni gençlerinin beyninin y?kand???n? görüyorum. Ermeni iddialar? abart? ve çarp?tma üzerine kurulu. Yapmay?n, baz?lar? iki milyon Ermeni öldürdü?ümüzü bile söylüyorlar. Akl? ba??nda hiçbir insan bunu ciddiye alamaz'.
Tüm ya?am?n? Türkiye'de huzur içinde sürdürmü? olan Ermeni Aram da Armanu?'un görü?lerine kat?lmaz:
'Siz diyasporadaki Ermenilerin hiç Türk arkada??n?z yok. Yegâne a?ina oldu?unuz ?ey ninelerinizden, dedelerinizden ya da birbirinizden duydu?unuz hikâyeler. O hikâyeler de son derece üzücü. Ama inan bana her ülke gibi Türkiye'de de iyi insanlar ve kötü insanlar var. Bana kendi öz karde?imden daha yak?n Türk arkada?lar?m var burada'
Özü itibar?yla roman bu. Elif ?afak'?n bir Ermeni insan?n?n duygu, dü?ünce, tutum ve de?er yarg?lar?n? iyi anlam?? oldu?u anla??l?yor. Onlarla uzun süre birlikte ya?am?? olabilir. Ermenilerin dü?üncelerini ve duygular?n? aktar?rken hiç zorlanmad??? görülüyor. Onlardan biri gibi. Örne?in geçmi? y?llarla ilgili hikâyenin içinde Ermeni taburlar? meselesini ele al?yor:
'Ermenilerin yol yap?m?nda a??r i?çi olarak çal??t?r?ld??? söyleniyordu. Diyorlard? ki taburlar sadece görünü?te yol kazmak içindi, asl?nda onlara çukur kazd?r?yorlard?, yeterince derin ve geni?... Sonra Ermenilerin bu kazd?klar? çukurlara gömüldükleri anlat?l?yordu'
Ya da ba?ka hikâyeler anlat?l?yor:
'Ne demi? Enver biliyor musun? Demi? ki Ermeniler Paskalya yumurtalar?n? kendi kanlar?yla boyayacakm?? bu sene. Ama Ohannes ?stanbuliyan bu söylentilere inanm?yordu. Devir ne zaman kötü olsa, felaket haberlerine meyyal olanlar bire bin katmay? severdi.'
Kitapta Türk ailelerinin ve Türk genç gruplar?n?n yazar taraf?ndan pek iyi tan?nmad??? söylenebilir. Onlar biraz yapay, biraz zorlamal? kal?yor. Türk aile yap?lar?, görü? aç?lar?, de?er yarg?lar? gerçekçi görünmüyor. Ama yer yer çok kritik noktalarda Ermeni savunmalar? yerle bir ediliyor.
Senarist diyasporadaki Ermenilerin tutumunu ?öyle yorumlar:
'Toplu histeri diye bir ?ey varsa toplu haf?za diye bir ?ey vard?r. Ermenilerin histerik oldu?unu filan söylemiyorum, yanl?? anlamay?n. Ancak topluluklar?n tek tek üyelerinin inançlar?n?, alg?lar?n?, hatta bedensel tepkilerini yönlendirmeye muktedir oldu?u bilimsel bir gerçek. Bir hikâyeyi tekrar tekrar dinlersen anlat?y? içselle?tirirsin. ?çselle?tirdi?in anda da o ba?kas?n?n hikâyesi olmaktan ç?kar. Hatta hikâye olmaktan ç?kar, gerçek olur, senin gerçe?in. Kendi gerçe?inmi? gibi can?n? di?ine tak?p mücadele edersin. Bu yüzden yirmisine gelmemi? bir sürü Ermeni-Amerikal?, dedelerinin ninelerinin anlatt?klar? hikâyeleri bu kadar derinden ya??yorlar'.
Romanda aktar?lmaya de?er olan ne? Bence Ermenilerin biz Türklere bak?? aç?s?n? çok iyi yakalam?? Elif ?afak. Türkiye'de ya?ayan Türklerin Ermenilere kar?? bir dü?manl??? yoktur. Oysa gerek ABD; Kanada ve Fransa gibi ülkelerde ya?ayan Türkler, gerek konuya biraz ilgi gösterenler Ermenilerin Türklere kar?? ne kadar kin duydu?unu ve dü?manl?k gösterdi?ini bilirler. Bu kitapta Elif ?afak ac? da olsa bu gerçekleri sergiliyor. Bu nedenle ben bu görü? aç?s?n? bilmemizde yarar oldu?unu dü?ünüyorum. Biz ve Ermeni diaspora Birinci Dünya Sava?? s?ras?nda ya?anan olaylar? çok farkl? de?erlendiriyoruz. Romanda yer yer bu farkl? görü?ler vurgulan?yor. Armanu?, 19 ya??ndaki bir genç k?z, bundan 91 y?l önce sava? s?ras?nda olanlar?n hesab?n? ?imdiki ku?aklardan soruyor 'nas?l bu kadar pervas?z ve gams?z olabilirsiniz?' diyor. Ermenilerin kolektif olarak geçmi?i daima diri tutma ihtiyac? içinde oldu?u görülüyor ?u konu?malar geçiyor gençler aras?nda:
- Söylesene Allaha?k?na bu gün bu devirde ortalama bir Türk'ten ne bekliyorsunuz? Ac?n?z?, yas?n?z? azaltmak için ben ne yapabilirim?
- Devletin özür dileyebilir.
- Benim devletle i?im olmaz ki
- Madem öyle kendin özür dileyebilirsin
- ?ahsen hiç alakam olmayan bir ?ey için özür dilememi mi bekliyorsun?
- Sana öyle geliyor. Alakan var asl?nda.. Çünkü hepimiz bir soydan, kültürden, milletten geliriz. Devletiniz tarihi inkâr ediyor, o devleti de sizler var ediyorsunuz, suça ortaks?n?z demektir bu. Hep beraber bir inkâr politikas? içindesiniz.
- Yani diyelim ki babam?n büyükbabas? bir suç i?ledi. Bundan ben mi sorumluyum?
- O suçun inkâr ve ihmal edilmemesinden sen sorumlusun.
Armanu?'un bilgisayar?na ABD'deki Ermeni arkada?lar?ndan devaml? olumsuz mesajlar gelmektedir:
- S?radan Türklerle ne konu?acaks?n? E?itim görmü?leri bile ya milliyetçidir ya da cahil. S?radan insanlar tarihi gerçekleri kabul ederler mi sence? Sizi katliamdan geçirip sürdü?ümüz, sonra da bütün bunlar? inkâr etti?imiz için özür dileriz diyecekler mi san?yorsun?
Romandaki konu?malar ya da gençler aras?nda gidip gelen e-mail mesajlar?nda Türk görü?ünün savunuldu?u da görülüyor:
- Maalesef Amerika'ya Türklerden önce giden Yunanl?lar ve Ermeniler yüzünden Amerikal?lar?n da beyni y?kanm?? durumda. Türkiye'yi 'Geceyar?s? Ekspresi'ndeki gibi zannediyorlar.
Ya da:
'- Soyk?r?m a??r? a??r, fazlas?yla yüklü bir kelime. Sistematik, örgütlü ve belli bir ?rkç? felsefeye dayand?r?lan topyekûn yok etme faaliyeti demek. Do?rusu o s?ralarda Osmanl? Devleti'nin böyle bir yap?s? oldu?undan emin de?ilim. Ermenilere yap?lan haks?zl???n fark?nday?m. Ama benim bu konularda bilgim s?n?rl? ve yanl?. Kabul edin, sizinki de öyle. Bu durumda yap?lacak ?ey gelece?e bakmak, onu farkl? k?lmak olmal?.'
Ülkemizde Elif ?afak'?n i?te bu roman? büyük tepki çekti ve yazar bir bak?ma psikolojik anlamda linç edildi. Ülkemizde görmezden gelinmi?, üzerinde pek de durulmam?? ve aç?lmam?? bir yaran?n üstünü de?ti?i anla??l?yor genç yazar?n.
Peki bu yaz?da Türklü?e hakaret var m?? Yukardaki özet bu soruya yan?t veriyor san?yorum. Ama bir kitab?n yay?n?na gösterilen tepkiler ba?lam?nda üzerinde durmak istedi?im bir ba?ka husus var. Ben son y?llarda Türkiye'mizin çok tehlikeli bir dönemden geçti?ini dü?ünüyorum. Ku?kusuz bugüne kadar Türkiye'nin çok zor dönemleri oldu. Ama bence kitlesel olarak hiç bu kadar büyük karamsarl?k ya?amad?k. Ülke sorunlar?na biraz ilgi duyan herkes adeta diken üstünde. Devleti yönetenlere güvensizli?in etkisi dalga dalga her katmana yay?l?yor. Din devletine mi gidi? var, ?ran m? Suudi Arabistan m? oluyoruz, yoksa Sevr mi hortlat?l?yor, topraklar?m?z bölünüyor mu, sat?l?yor mu? En ufak bir k?v?lc?mla patlamaya haz?r gibiyiz. Herkes ?üpheci, herkes savunmada, herkes duyarl?, bir ?ekilde kendini görev ba??nda nöbette hissediyor. Ben Elif ?afak'?n kitab?na gösterilen bu a??r? duyarl?l???n temelinde bilinçd??? kayg?lar?n yatt???n? dü?ünüyorum. |
Anasayfa
Ýletiþim
Makaleye Yorum Yaz
Tavsiye Et
