.E `°="justify">Fransa Millet Meclisi'nde kabul edilen yasa tasar?s? sonras?nda neler yap?lmas? gerekti?i konusunda geçen haftaki ilk yaz?mdan buraya aktarmam gereken ana fikir, "tehcir" (göç ettirme) olgusunun 1914 Kas?m'?nda Rusya ile ba?layan sava?ta Ermeni topluluklar?n?n Rus ordusuyla i?birli?i yapmas?n?n bir sonucu oldu?u; tehcir s?ras?nda gerçekle?en ölüm ya da öldürme fiillerinin Türkiye'nin de taraf oldu?u "BM Soyk?r?m Suçunun Önlenmesi ve Cezaland?r?lmas? Sözle?mesi" nde tan?mlanan "soyk?r?m" tan?m?na uymad???d?r...

Lozan'da söz konusu edilmeyen bu olgunun ?imdi "soyk?r?m" ad? alt?nda Türkiye Cumhuriyeti'nin kar??s?na ç?kar?lmas?ndaki amaç ise, "Türkiye'yi Sevr'e yak?n ödünler vermeye" zorlamakt?r...

(Prof. Faz?l Sa?lam '?n bir yaz?s?ndan özetledi?im), asl?nda konuyla az çok ilgili herkesin bilmesi gereken bu iki kere iki dört gerçekleri, Türkiye'nin kar??s?na "soyk?r?m" suçlamas?n? ç?karanlar bilmiyorlar m??

Kas?tlar? Türkiye'yi Sevr'e zorlamaksa, d??ar?dakilerin bilip bilmemesi o kadar önemli de?il... As?l önemli olan, bizlerin bu konuyu ne kadar bilip bilmedi?imiz, Cumhuriyet öncesi yak?n tarihimiz konusunda ne ölçüde ve hangi nitelikte bilgi sahibi oldu?umuzdur...

***

2003 y?l? k???nda Bordeaux'da Gazetecilik Enstitüsü ö?rencileriyle de bir toplant?m olmu?tu... Bana yöneltilecek sorular?n edebiyatla s?n?rl? olmayaca??n? tahmin etti?im için haz?rl?kl?yd?m... Bu arada, Robert Mantran '?n, "Presses Universitaires de France" ?n "Que Sais-je" (kö sej/ne biliyorum) dizisinde yay?mlanan "Histoire de la Turquie" (Türkiye Tarihi) ba?l?kl? kitab?n? da yan?ma alm??t?m... Nitekim, toplant?n?n yap?ld??? amfide, kar??mdaki s?ralarda oturmakta olan ö?rencilerden birinden "soyk?r?m" sorusu gelmekte gecikmedi ve yan?t?m?n ö?renci toplulu?unca önyarg?yla kar???k bir merakla beklendi?ini gözlemledim...

Sorulan (daha do?rusu, suçlama olarak getirilen) konuda dü?üncelerimi özetle söyledikten sonra Mantran'?n kitab?ndan ilgili bölümleri (1988, 6.bs., s.108-109) okudum onlara...

Fransa Millet Meclisi'nde onaylanan tasar? yasala??rsa e?er, herhalde toplat?l?p kovu?turulmas? gereken kitaptan, bu bölümlerin çevirisini veriyorum:

".....yerel Ermeni topluluklar?n?n deste?inden yararlanan Rus sald?r?s?; k?? ve ilkbahar süresince Türk ahaliye kar?? zulüm (exactions) ve kitlesel katliamlar (massacres) ve Van çevresinde bir de Ermeni devleti kurulmas? (may?s 1915); Ermeni ayr?l?kç?l???n?n (sécession) büyüyüp geni?lemesi tehdidi kar??s?nda Osmanl? hükümeti 1915 may?s?nda Van, Bitlis ve Erzurum bölgelerindeki Ermeni topluluklar?n?n Irak'a; Kilikya ve Kuzey Suriye'deki topluluklar?n da Merkezi Suriye'ye do?ru gönderilmesine (évacuation) karar veriyor; Ermenilere kendi yerle?im bölgelerine dönmelerinin yasal güvenceleri verilmi? olmas?na kar??n baz? askeri yetkililerce (militaires) bu güvencelere sayg? gösterilmedi; 1915 temmuzunda Osmanl?lar?n yitirdikleri topraklar? yeniden ele geçirmelerine ?iddet (violences) ve intikam (vengeances) e?lik etti; gönderilme (évacuation) ve yitirilen topraklar?n geri al?nmas? (reprise en main) binlerce Ermeni'nin ölümüne yol açt?. Rus Devrimi bu bölgelerdeki operasyonlar? durduruyor ve 7 aral?k 1917'de Rusya ile silah b?rak???m? yap?ld?."

Bordeaux'daki çocuklar?n bu bilgilerden habersiz olmalar?nda ?a??lacak bir yan yoktu... ?lginç olan?, hocalar?n?n da bunlar? ilk kez i?itiyor olmas? ve sokak tezgâhlar?nda sat?lacak kadar ünlü ve popüler bir dizide yay?mlanm?? kitab? edinmek için benden künyesini istemesiydi...

Sayg?n tarihçi, Türkolog Robert Mantran, Fransan?n en sayg?n bir yay?nevinin uluslararas? üne sahip dizisinde yay?mlanan kitab?n?n konumuzla ilgili bölümünde "tehcir" kar??l??? olarak (gönderme, bo?altma, tahliye) anlamlar?na gelen "évacuation" sözcü?ünü kullan?yor...

Bir sava? s?ras?nda, ?u ya da bu ölçüde ama kar??l?kl? olarak ya?anm?? bir trajediyi, Nazilerin Musevi soyk?r?m?yla ayn? ?eymi? gibi gösteren "soyk?r?m" sözcü?ü tek bir yerde geçmiyor...

Ülkemize yüklenen alçakça suçlaman?n kas?tl?l???n? ve haks?zl???n? görmek için, yukar?daki birkaç cümlelik al?nt?y? ak?lla ve vicdanla okuyup üzerinde dü?ünmek yeterlidir...

***

Böyle olmas?, kar??l?kl? olarak ya?anm?? büyük bir trajedinin ac?s?n? azaltm?yor... Yine Say?n Prof. Sa?lam'?n sözünü etti?im yaz?s?ndaki sözleriyle

"......tehcirin uygulan???ndaki ölçüsüzlükleri görmezlikten gelmek, 'katliam? yapan Türkler de?il Ermenilerdir' gibi söylemlerle savunma yapmak, inand?r?c? olamayaca?? gibi Cumhuriyet Türkiye'sine de" yak??m?yor...

Sonuç olarak, ?imdi neler yap?lmas? gerekti?ini, uzmanlara dan??arak siyasal erk belirlemek durumundad?r... Bunun basit, tek çizgili, k?sa erimli bir çal??ma olamayaca?? da bellidir... Fakat öyle san?yorum ki, her ?eyden önce ve as?l olarak yap?lmas? gereken, her Türkiye Cumhuriyeti yurtta??n?n, özellikle de ö?renim ça??ndaki çocuklar?m?z?n ve gençlerimizin, Cumhuriyet öncesini de kapsayan yak?n tarihimizin (propaganda amaçl?, yads?mac? ya da "hamasî" de?il), do?ru ve nesnel bilgisine sahip olmalar?n?n sa?lanmas?d?r... Haks?z (ve gerçekten alçakça) suçlama ve yapt?r?m tehditlerine kar??, en hakl?, en etkili savunmay? yapacak olan güç, bu bilgilerle donanm?? insan?m?z?n kendisidir...

Çok sevgili Muazzez ?lmiye Ç??, sevgili hocam. Bu yaz? yay?mland???nda ben yine uluslararas? bir edebiyat toplant?s? için yurtd???nda olaca??m. Oysa 1 Kas?m'daki duru?mada, seçkin ki?ili?inizde bilimin yarg?lanmak isteni?inde yan? ba??n?zda olmaya can at?yordum. ?nan?yorum ki bütün sanatç?lar, yazarlar, bilim insanlar? orada olacaklar. Siz gerçek Türkiye'siniz. Sizi çok seviyorum. En içten sevgi, sayg?, hayranl?k duygular?mla kucakl?yorum sizi...