HAN?O?LU'NA GÖRE TAR?H VE S?YASET ?L??K?S?

Son dönem Osmanl? tarihine ???k tutan tarihçilerin ba??nda M. ?ükrü Hanio?lu'nun geldi?ine ku?ku yok. Çe?itli akademik dergilerde ve kitaplarda yer alan makalelerini bir yana b?rak?p, yaln?zca kaleme ald??? kitaplar? s?ralamak dahi bu katk?n?n boyutlar?n? göstermeye yeter: "Preparation for a Revolution: The Young Turks, 1902-1908" (Devrime Haz?rl?k: 1902-1908 Döneminde Jön Türkler, Oxford University Press, 2000).
"The Young Turks in Opposition" (Muhalefet Döneminde Jön Türkler, Oxford UP, 1995). "Kendi Mektuplar?yla Enver Pa?a" (Der Yay?nlar?, 1989). "Bir Siyasi Örgüt Olarak Osmanl? ?ttihad ve Terakki Cemiyeti ve Jön Türklük, Cilt I: 1889-1902" (Der Y., 1986). "Bir Siyasal Dü?ünür Olarak Dr. Abdullah Cevdet ve Dönemi" (Der Y., 1981).

ABD'nin en seçkin üniversitelerinden biri olan Princeton Üniversitesi'nde 1990'lar?n ba??ndan bu yana ö?retim üyesi, son üç y?ld?r da Ortado?u Ara?t?rmalar? Bölüm Ba?kan? olan Profesör Hanio?lu, yaln?zca son derece titiz bir tarih ara?t?rmac?s? olmas? ve üstün tahlil yetene?i ile de?il, ayn? zamanda özgürlükçü de?erlere ve ele?tirel ak?lc? metoda ba?l? entelektüel ki?ili?iyle de Türkiye'nin övünç kayna?? olan sosyal bilimcilerden biri.

Hanio?lu'nun yeni kitab? "Osmanl?'dan Cumhuriyet'e Zihniyet, Siyaset ve Tarih" (Ba?lam Yay?nlar?, 2006) ba?l???n? ta??yor ve 2002 sonbahar? ile 2006 yaz? aras?nda Zaman gazetesinde ç?kan yaz?lar?n? topluyor. Zaman'da yazmaya ba?lamamdan k?sa bir süre sonra, eski ve yak?n dostum Profesör Hanio?lu'nun da iki haftada bir Zaman'a yazmas?na önayak oldu?um için büyük bir mutluluk duyuyorum. Çünkü onun engin tarih bilgisiyle analitik mant??? birle?tiren Zaman yaz?lar?, Türkiye'nin bugününün Osmanl?'dan Cumhuriyet'e geçi? döneminin tarihsel arkaplan? ?????nda anla??lmas?na bence son y?llarda yap?lm?? en de?erli katk?lar.

Bu yaz?lar?n?n gördü?ü ilgi hakk?nda Hanio?lu ?unlar? söylüyor: "Güncel meselelere farkl? bak?? aç?lar? getirmek amac?yla kaleme al?nan bu yorumlar beklemedi?im ölçüde ilgi uyand?rd?. Yay?nlam?? oldu?um akademik çal??malarla ilgili olarak gönderilen mesajlar genellikle iki haneli rakkamlara ula?mazken, neredeyse gazetedeki her yorum sonras?nda elliye yak?n not ald?m ve sanal âlemde de olsa çok say?da kimse ile fikir al??veri?inde bulunma imkan?na ula?t?m." (s. 9)

Bu yaz?da Prof. Hanio?lu'nun kitapta yer almayan, ama son derece dikkate de?er olan, Zaman'da iki bölüm halinde yay?mlanan "Frans?z Meclisi'ndeki Oylama I????nda Tarih, Siyaset ve 1915 Trajedisi" (26-27 Ekim) ba?l?kl? son makalesi üzerinde durmak istiyorum. Hanio?lu burada Fransa Millet Meclisi'nin 12 Ekim'de kabul etti?i "Ermeni Soyk?r?m?"n? inkar? suç haline getiren kanun tasar?s?ndan hareketle tarih-siyaset ili?kisini yorumluyor ve ?u "ayk?r?" argüman? ileri sürüyor: Tarihin tarihçilere b?rak?lmas? imkans?z, siyasetin tarihi yorumlamas? da kaç?n?lmazd?r. Sorun siyasetin tarihi yorumlamas? de?il, kendi yorumunu tek gerçek halinde topluma dayatmas?, tart???lmas?n? yasaklamas?d?r. (Bu ba?lamda Hanio?lu "Tarihi tarihçilere b?rakal?m" tezini savunanlara TBMM'nin 3 Nisan 1963'te 27 May?s'? "Anayasa ve Hürriyet Bayram?" ilan etti?ini, 25 Temmuz 1951'de de "Atatürk'ün hat?ras?na hakaret"i suç haline getirdi?ini hat?rlat?yor.)

Hanio?lu, "Osmanl? Ermenilerine ne oldu?" sorusundan kaynaklanan meselenin ele al?n???nda yasakç?l??a yasakç?l?kla kar?? ç?kmak yerine özgür tart??ma arac?l???yla siyaset üretme zaman?n?n gelip geçti?ine dikkat çekiyor. Yani ?ttihat ve Terakki döneminin en önemli tarihçisi diyor ki, TCK 301 ve ba?ka yollardan tart??may? k?s?tlamay? b?rak?n ki, "Soyk?r?m? tan?ma" ve ?imdi de "Soyk?r?m? inkara ceza" kampanyas?na kar?? tarihi özgürce tart??arak, yeni ve netice alacak siyasetler üretilebilsin... Önümüzde duran i? gerçekten de budur.

Bu vesileyle Hanio?lu'nun üzerinde çal??makta oldu?u, ?ttihat ve Terakki Cemiyeti'nin iktidar dönemi (1908-1918) üzerine kitab?n? iple çekenlerden biri oldu?umu da kaydetmeliyim.