!á½p="justify">DI???LER? Bakan? Abdullah Gül, Ermeni soyk?r?m? iddialar?n?n uluslararas? yarg?ya ta??nmas? konusunun halen incelenmekte oldu?unu birkaç gün önce aç?klad?. Asl?nda bu fikir yeni de?il, fakat ilk defa hükümet benimsiyor. Gül hakl? olarak meselenin çok yönlü incelenece?ini eklemekten geri kalmad?. Gerçekten ters tepebilecek bir yola ba?vurmak anlams?z olur. Di?er taraftan anla??ld??? kadar?yla fikrin babas? CHP. Onun da öngördü?ü, daha önce telkin edildi?i gibi Uluslararas? Adalet Divan?’na ba?vurmak yerine tahkime gitmek.

* * *

Bu a?amada yarg?ya ba?vurma aç?s?ndan iki konuyu birbirinden ay?rmak laz?m. Birincisi, Frans?z Milli Meclisi’nin "Ermeni soyk?r?m?"n? reddetmeyi suç sayan ve cezaland?ran yasa tasar?s?na ili?kin. Bu tasar? kanunla??rsa müracaat edilecek merci Avrupa ?nsan Haklar? Mahkemesi’dir (A?HM); çünkü ba?vurunun Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi’nin (A?HS) ifade özgürlü?üne dair 9. ve 10. maddelerine dayand?r?lmas? gerekecektir.

Bu ba?vurunun da üç opsiyonu mevcut. Devlet davas? açmak; yasa yürürlü?e girip uyguland?ktan sonra haklar?nda mahkûmiyet karar? al?nan bireylerin dava açmalar?; yasa yürürlü?e girer girmez uygulamay? beklemeden "potansiyel ma?duriyet" kavram?na göre yine bireylerin mahkemeye ba?vurmalar?.

Muhtemelen devlet davas? açmak yerine bireylerin ikinci veya üçüncü formül temelinde A?HM’ye ba?vurmalar? beklenecektir. A?HM de bu davalarda çok büyük bir olas?l?kla Fransa’n?n A?HS’yi ihlal etti?ine karar verir.

D??i?leri Bakan?’n?n öngördü?ü tahkimin ise niteli?i çok de?i?ik. Ermenistan da kabul etti?i takdirde hakemler heyeti, Ermeni iddialar?n?n özü üzerinde karar verecek. Bunu yapabilmesinin tek yolu "BM Soyk?r?m Sözle?mesi"çerçevesinde meseleyi ele almas?d?r. Ba?ka bir deyimle, Türkiye geriye dönük olmayan sözle?menin 1915 olaylar?na uygulanabilece?ini kabul edecek.

Tahkime gitme fikrinin arkas?nda Ermenilerin nas?l olsa bunu reddedece?i kanaati var. O zaman da Ermeni iddialar?n?n inand?r?c?l???n?n kalmayaca?? dü?ünülüyor. Gerçekten öyle mi? Ermeniler soyk?r?m olup olmad???n?n iki taraf tarihçileri taraf?ndan ortakla?a ara?t?r?lmas? yönündeki önerimizi kabul etmediler, fakat bundan da ayr?ca çok zarar görmediler.

Ermenilerin, ?imdiye kadar, 1915 olaylar? etraf?nda yaratt?klar? efsaneyi tarihi gerçeklerden daha inand?r?c? hale getirmeyi geni? ölçüde ba?ard?klar?n? görmezlikten gelemeyiz.

* * *

Bir ba?ka öneri yine Ermenistan’la veya Fransa’yla tahkim yerine Uluslararas? Adalet Divan?’na (UAD) gitmektir. Bu alternatif de soyk?r?m sözle?mesinin geriye do?ru i?letilmesini gerektiriyor.

Bir üçüncü giri?im projesi de mevcut: Soyk?r?m sözle?mesinin 9’uncu maddesine göre, Ermenistan’a veya soyk?r?m iddias?nda bulunan bir ba?ka devlete kar??, Türkiye’nin, kendisine manevi zarar verildi?ini öne sürerek, resen UAD’ye müracaat etmesi. Bu formül yine Soyk?r?m Sözle?mesinin geriye dönük say?lmas? sonucunu do?urur.

A?HM’ye ba?vurunun aksine tahkime veya UAD’ye ikili veya tek ba??na ba?vuru birtak?m ciddi risklere kap?y? açar. Soyk?r?m sözle?mesinin hukuken geriye dönük olmamas?, Türkiye’den tazminat, gayrimenkullerin iadesi veya toprak gibi olas? talepleri hukuken mesnetsiz b?rakmaktad?r.

Bu hukuki teminattan vazgeçmek ak?l kár? m?? Ka? yapay?m derken göz ç?karmayal?m.