|
Osmanl? ?mparatorlu?u'nun son döneminde Anadolu Ermenilerine kar?? bir 'soyk?r?m' gerçekle?tirildi?i yolunda, de?i?ik ülkelerin parlamentolar?nca al?nan kararlarla ortaya ç?kan siyasi tutum, Fransa parlamentosunun bir kanad?nda kabul edilen bir kanun tasar?s?yla birlikte
farkl? bir hukuki biçim kazanm?? oldu. San?r?m, bu geli?menin de etkisiyle, Türkiye'nin art?k bu gibi geli?meler kar??s?nda hukuki bir cephede giri?imlerde bulunaca?? yönünde baz? haber ve yorumlar geçen günlerde bas?nda yer ald?.
Önceleri, Avrasya Stratejik Ara?t?rmalar Merkezi bünyesindeki çal??malarda ?srarla savunulan, bu konuda Birle?mi? Milletler'in yarg? organ? olan, Uluslararas? Adalet Divan? önünde dava açarak bir hamle yap?lmas? yönündeki görü?ler siyasi sahada da benzeri aç?klamalara neden olmu?tu. Bu görü?lere dayanak al?nan hukuki gerekçe, 1948 y?l?nda kabul edilen Soyk?r?m Suçunun Önlenmesi ve Cezaland?r?lmas? Sözle?mesi'nin IX. maddesine dayan?yordu. Zira bu madde hükmüne göre, bu Sözle?me'nin yorumu, uygulanmas? veya yerine getirilmesine ili?kin olarak âkid taraflar aras?nda ç?kan uyu?mazl?klar Uluslararas? Adalet Divan?'na sunulacakt?r.
Bu yarg? yolu, bir devletin soyk?r?m ya da bu Sözle?me'de belirtilen di?er eylemlerden do?an sorumlulu?u konusunda da kullan?labilecektir. Ve usulen, uyu?mazl???n taraflar?ndan birinin bu yönde bir talepte bulunmas? gereklidir.
Divan önünde, bir devletin tek ba??na dava açmas? hukuken mümkünse de, husumeti yöneltti?i taraf?n, ya daha önceden ya da bu davaya taraf olma tutumunu bir ?ekilde belirtip sürdürerek bu yarg? yoluna dahil olmas? mümkündür. Tabii, Divan'?n ne yönde bir karar verece?ini kestirmek ba?lang?çta mümkün de?ilse de, bir uluslararas? andla?mayla ilgili olarak do?an hukuki uyu?mazl?klarda kural, o andla?man?n yürürlü?e girmesinden sonraki vakalar bak?m?ndan bir hukuki de?erlendirmenin yap?lmas?d?r. Ancak, insan haklar? hukukunun, kökeni uluslararas? örf ve âdet hukukuna dayanan bu andla?malar hukuk kural?n?n yorumlanmas?n? epey de?i?tirdi?i, bu i?lerden anlayan hukukçular?n malûmudur.
Son günlerdeki beyanlardan, söz konusu giri?imlerin bu yönde geli?meyece?ini görüyoruz. Zira o aç?klamalarda, bu defa, devletler aras?ndaki uyu?mazl?klar?n bar??ç?l yollarla çözümlenmesine ili?kin hakem yolunun (tahkim) tercih edilece?i belirtiliyor. Ayr?ca, san?r?m özel olarak Fransa'daki geli?meyle ba?lant?l? olarak, Avrupa ?nsan Haklar? Mahkemesi (A?HM) önünde de bir 'devlet ba?vurusu' yap?labilece?ine de dikkat çekiliyor.
Tabii, hakem yolu, Uluslararas? Adalet Divan? yoluna oranla, devletler aras?ndaki uyu?mazl?klar?n halli konusunda biraz daha güvenceli bir yol olarak görülebilir. Zira, bu mahkemenin olu?umu ve uygulayaca?? kurallar?n belirlenmesinde, o uyu?mazl??a taraf olan devletlerin iradesi belirleyici olur. Ancak, bu, elbette keyfi bir yarg?lama yap?laca?? anlam?na da gelmez. Sonuçta, uluslararas? hukukta, hakem yolu da di?er uluslararas? yarg? yollar? gibi, uyulmas? gereken bir kararla sonuçlan?r. Tabii, bu sonuçtan tatmin olmayan devletlerin bunu da kaale almamas? bir olas?l?kt?r. Ancak, örne?in ABD'nin, Uluslararas? Adalet Divan?'n?n yetkisini tan?mad???n? ve kendi aleyhine olan karar?na da uymayaca??n? aç?klayan 20 y?l önceki Nikiragua davas?ndaki karardan bu yana, böyle bir tav?rla da pek kar??la??lmad?. Gerçi, daha önce de pek görülmemi?ti denilebilir.
A?HM ba?vurusu ise, daha farkl? bir durum. Çünkü orada, Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi ile tan?nan bir insan hakk?n?n, yani ifade özgürlü?ünün, örne?in Fransa taraf?ndan ihlâli gibi bir iddia ?imdilik olas? görünüyor. Dolay?s?yla, önceki hukuki yollardan farkl? olarak, bu ba?vuruda hukuki bir 'soyk?r?m' incelemesi söz konusu de?il.
Bütün bu yollar tart???l?rken, bir konuyu gözden uzak tutmamam?z gerekti?ini dü?ünüyorum. O da, her ne kadar bu yollar yarg?sal yöntemlerle icra ediliyor olsa da, nihai hedefi devletler aras?ndaki ili?kilerde, güç ve ç?kara ba?l? birçok faktörün çarp??t??? bir arenada varl?k bulmas?. Bu nedenle, sonuçlar? da, kazanan veya kaybeden taraf aç?s?ndan böyle
bir anlama sahip olacakt?r. Ama biliyoruz ki, bu, genellikle insani bir kazan?m anlam?na da gelmez.
|
Anasayfa
İletişim
Makaleye Yorum Yaz
Tavsiye Et
