!á��="justify">?HM önünde y???lm?? durumda 81 bini a?an say?da ba?vuru beklemektedir. Mahkemenin ?imdiki insangücü ve çal??ma usulleri, bu yükü ta??maya yetmemektedir. A?HM insan haklar?n? koruma yolunda ba?ar?l? oldukça, "popülerli?i" artm??, kendisine yap?lan ba?vurular ço?alm?? ve sonuç olarak da, Strazburg çevrelerinde yar? ?aka-yar? ciddi söylendi?i gibi, "A?HM kendi ba?ar?s?n?n kurban? olmu?" durumdad?r.
Bir konunun dava olarak A?HM önüne getirilmesi iki yolla olanakl?d?r: "Bireysel ba?vuru" ve "Devletleraras? ba?vuru" (devlet ba?vurusu).

Bireysel ba?vuru yoluna, A?HS'yi onaylayarak kabul etti?i yükümlülü?e ayk?r? davrand???, ba?ka bir deyi?le A?HS'yi ihlal etti?i ileri sürülen devletin aleyhine herhangi bir birey taraf?ndan ba?vurulabilir. Ba?vurucu bir gerçek ki?i (insan) ya da tüzelki?i olabilece?i gibi, tüzelki?ili?i bulunmayan bir topluluk da olabilir.

A?HM önüne "dinlenebilir" (incelenebilir) bir dava olarak getirilebilmesi için, önce iç hukuk yollar?n?n tüketilmesi kesin bir önko?uldur. Bu ko?uldan ancak son derece ayr?ks? (istisnai) durumlarda vazgeçilmesi söz konusu olabilir.

A?HM önüne "dinlenebilir" nitelikte bir ba?vuru getirebilmenin öteki önko?ulu da, ba?vurucunun dava konusu uygulamadan olumsuz etkilenmi?, "ma?dur" olmu? yani zarar görmü? olmas?d?r. Çok ayr?ks? (istisnai) birkaç karar d???nda, bu ko?ul da A?HM'nin her zaman arad??? bir ba?vuru ko?uludur.

A?HM'nin, konumuzu olu?turan Frans?z yasas? bak?m?ndan bu önko?uldan vazgeçebilece?ini dü?ündürecek herhangi bir belirti yoktur. Tam tersine, mahkemenin önündeki y???lm?? i? yükünü azaltmak için çe?itli biçimlerde yo?un çabalar?n harcand??? bir dönemde, önüne gelebilecek dava say?s?n? ola?anüstü artt?racak böyle bir olanak yarataca?? son derece uzak bir olas?l?kt?r.

Burada, Frans?z Anayasas?'n?n, yürürlü?e girmi? olan uluslararas? anla?ma ve sözle?melere Frans?z kanunlar?ndan daha üstün bir yer veren 55. madde hükmünü de dikkate almak gerekir.

Konumuzla ilgili olarak Frans?z ceza mahkemesinin A?HS'nin anlat?m özgürlü?ünü koruyan 10. maddesine öncelik tan?yarak aklanma (beraat) karar? vermesi olas?l??? yoktur denilemez.

Bu durumda, henüz belli bir ki?i üzerinde uygulanm?? olmayan bir yasayla ilgili ba?vurunun, A?HM'ce "dinlenebilir" (incelenebilir) bulunmas? söz konusu olmayacakt?r. Bireysel ba?vuru yolunun i?leyi?ini aç?klamak için, konumuzla ilgili olarak ?öyle bir olay tasarlanabilir:

Bir Türk vatanda??, Fransa'da "Ermeni soyk?r?m?" denilen ?eyin tarihsel gerçeklere ayk?r? oldu?unu, hukuksal anlam?yla "soyk?r?m" denilebilecek bir olaydan söz etmenin yanl?? oldu?unu bildiren bir aç?klama yapar ve böylece "inkâr yasas?" denilen kanuna göre suç olu?turmas? olas? bir eylemde bulunmu? olur.

Frans?z adli makamlar?, bu aç?klama üzerine, ilgili Türk vatanda?? aleyhine ceza kovu?turmas? ba?lat?r ve sonuç olarak, vatanda??m?z Frans?z mahkemesi önünde san?k olarak yarg?lanmaya ba?lar.

Vatanda? bu yarg?lama süreci içinde, kendisi hakk?nda yap?lan i?lemin ve olas? bir mahkûmiyetin, A?HS'nin anlat?m (ifade) özgürlü?ünü güvence alt?na alan 10. maddesinde belirtilmi? ilkeye ayk?r? oldu?unu ileri sürerek aklanma (beraat) isteminde bulunur.

Bu durumda Frans?z mahkemesinin yarg?lama sonucunda iki karardan birini vermesi söz konusu olacakt?r: Aklanma (beraat) veya mahkûmiyet. Aklanma (beraat) karar? ile konu, bireysel düzeyde kapanm?? olur ve "bireysel ba?vuru" yoluna ba?vurarak konuyu A?HM önüne götürme durumu da ortadan kalkar.

Bu arada, bizim aç?m?zdan çok önemli bir sonuç olarak, Frans?z Parlamentosu'nun kabul etti?i kanun, uygulanabilirlik aç?s?ndan çok esasl? bir yara alm?? olur ve yürürlükten kalkm?? say?lmas? söz konusu olabilir.

Frans?z mahkemesinin, san?k Türk vatanda?? hakk?nda "inkâr yasas?" na ayk?r? davran??tan dolay? mahkûmiyet karar? vermesi ve hükmün kesinle?mesi üzerine, Türk vatanda?? konuyu A?HM önüne götürme olana??n? elde etmi? olur ve A?HM'ye ba?vurarak anlat?m (ifade) özgürlü?ünün A?HS'ye ayk?r? olarak k?s?tlanm?? oldu?unun saptanmas?n? ister.

A?HM'nin usulleri uyar?nca, Fransa'n?n savunmas?n?n da al?nmas?ndan sonra, mahkemenin olayda "ihlal" bulmas? yani Fransa'n?n anlat?m özgürlü?üne A?HS'ye ayk?r? bir k?s?tlama getirmi? oldu?u sonucuna varmas? güçlü bir olas?l?kt?r. Ancak, bunun oldukça uzun bir zaman alaca??n?n da bilinmesinde yarar vard?r.

Sonuç
A?HM önünde y???lm?? durumda 81 bini a?an say?da ba?vuru beklemektedir. Mahkemenin ?imdiki insangücü ve çal??ma usulleri, bu yükü ta??maya yetmemektedir.

A?HM insan haklar?n? koruma yolunda ba?ar?l? oldukça, "popülerli?i" artm??, kendisine yap?lan ba?vurular ço?alm?? ve sonuç olarak da, Strazburg çevrelerinde yar? ?aka-yar? ciddi söylendi?i gibi, "A?HM kendi ba?ar?s?n?n kurban? olmu?" durumdad?r.

Mahkeme önündeki t?kanmay? giderebilmek için, 14. Protokol kabul edilerek usulün biraz daha h?zland?r?lmas? istenmi? ancak bunun tam bir çözüm getiremeyece?i belli olmu?tur. Benim de üyesi oldu?um 11 ki?ilik Âk?l Ki?iler Grubu da, geçenlerde Bakanlar Komitesi'ne sunulan raporunda, mahkemenin usulünü h?zland?r?c? baz? öneriler getirmi?tir. Ancak, y???lm?? ba?vurular? eritmek, herhalde oldukça uzun bir zaman alacakt?r.

Dolay?s?yla A?HM'den h?zl? bir çözüm beklemek pek gerçekçi görünmemektedir. Bununla birlikte, A?HM zemini, bu konuda Türkiye'nin oldukça güçlü olabilece?i bir ortamd?r.

Kanun, Frans?z Senatosu'nca da kabul edilip yürürlü?e girerse; gerek bireysel ba?vuru yoluna, gerekse devlet ba?vurusu yoluna ba?vurulmas? aç?s?ndan, konunun de?erlendirilmesi yerinde olacakt?r. Ayr?ca, devlet ba?vurusu d???nda, bireysel ba?vuruda bulunmu? bir vatanda??n yan?nda "müdahil" olarak davaya kat?lmak da, denemeye de?er bir yol say?labilir.

A?HM'nin önündeki davan?n lehimize sonuçlanmas? olas?l??? yüksek görünmektedir. Ancak, karar?n metninde "obiter dictum" niteli?inde yani ba?lay?c? olmasa da bizi rahats?z edici baz? tümcelerin yer almas? olas?l??? da vard?r.

Bunu önlemek için, davan?n sunulu?unda ve savunulmas?nda, konuyu olabildi?ince s?n?rl? tutarak; tart??may? "Ermeni soyk?r?m?" denilen olay?n gerçek olup olmad???na de?il, bu konuda görü? aç?klamay? suç haline getirme eyleminin anlat?m özgürlü?üne ayk?r?l??? üzerinde yo?unla?t?rmak uygun bir taktik olacakt?r.