KARADEN?Z EKONOM?K ??B?RL??? Z?RVES?: KARADEN?Z'DE YEN? B?R DÖNEM M?? |
| .Fj@ à="justify">25 Haziran’da ?stanbul’da yap?lacak olan Karadeniz Ekonomik ??birli?i Zirvesi hem Karadeniz’in güvenli?i ve ABD’nin bu konudaki stratejisi ile ilgili tart??malar?n devam etti?i bir ortamda yap?lacak olmas? hem de Rusya Federasyonu Devlet Ba?kan? Putin’in kat?lacak olmas? nedeniyle daha da önemli hale gelmi?tir. ABD’nin Do?u Avrupa’ya füze kalkan? yerle?tirme projesi ile ABD-Rusya ili?kilerinin gerilmesi, Rusya’n?n Türkmenistan ve Kazakistan ile yapt??? enerji antla?malar? ile enerji rekabetinde avantaj sa?lamas? ve özellikle Türkmenistan ile yapt??? do?al gaz antla?mas?yla AB’nin NABUCO projesini de tehlikeye atmas?, Rusya ile Bat? aras?nda yeni bir So?uk Sava??n ba?lad??? söylemine yol açm??t?r. ?li?kilerdeki gerginli?in ilk i?areti Münih’te yap?lan Güvenlik Konferans?nda Putin’in ABD hegemonyas?n? ele?tiren konu?mas?yla ortaya ç?km??t?r.ó+ ;slere sahip olmas? ve NATO’nun Akdeniz’deki Aktif Çaba Operasyonu’nu (Operation Active Endavour) Karadeniz’e de ta??ma fikri Rusya’da endi?eye neden olmaktad?r. ABD Karadeniz’de bir güvenlik bo?lu?u (security vacuum) oldu?unu dü?ünmektedir. So?uk Sava? dönemi sonras?nda yeni devletlerin ortaya ç?kmas? ancak bunlar?n yeterince güçlü olamamalar? nedeniyle terör örgütlerinin faaliyet alan? bulmalar?, kitle imha silahlar?n?n yay?lmas?, göçmen kaçakç?l?l??? gibi tehditlerle etkin mücadele edilememesi devletlerin ve uluslararas? örgütlerin i?birli?i içerisinde oldu?u yap?lanmalar? gerekli k?lmaktad?r. Asl?nda Karadeniz’de hem ekonomi hem de güvenlik alan?nda i?birli?iyle ilgili olarak mekanizmalar kurulmu?tur. Karadeniz Ekonomik ??birli?i (KE?) 12 üye ülke ile 350 milyon nüfusa ve 300 Milyar Dolar y?ll?k d?? ticaret hacmine sahip önemli bir bölgesel yap?lanmad?r. Üye olan büyük ülkeler aras?ndaki rekabetten dolay? etkinle?tirilemeyen Örgütün ekonomik ve siyasi i?birli?i noktas?nda büyük bir potansiyel ta??d??? söylenebilir. Enerji kaynaklar?n?n ta??nmas?nda önemli bir suyolu olan Karadeniz güvenlik boyutuyla da ön plana ç?km??t?r. Karadeniz Deniz ??birli?i Deniz Görev Grubu (BLACKSEAFOR) k?y?da? ülkelerin arama ve kurtarma çal??malar? yan?nda yasa d??? deniz trafi?i ve asimetrik tehditlerle mücadelede bir araç olarak olu?turduklar? yap?d?r. Türkiye taraf?ndan 2004 y?l?nda ba?lat?lan bir giri?im de Karadeniz Uyum Harekât? (Operation Black Sea Harmony) d?r. 2006 y?l? sonuna kadar Türkiye’nin yürüttü?ü harekâta 27 Aral?k 2006 tarihinde Rusya Federasyonu da kat?lm??t?r. Bu harekât?n görevi yasa d??? faaliyetlere kar??t?klar?ndan ?üphe duyulan ticari gemileri tespit etmek ve izlemektir. ABD’nin ise bu mekanizmalar?n yan?nda Karadeniz’de yeni giri?imleri destekledi?i görülmektedir. Bu giri?imlerde Bulgaristan ve Romanya ön plana ç?kmaktad?r. Romanya Haziran 2006’da Diyalog ve Ortakl?k için Karadeniz Formuna ev sahipli?i yapm??t?r. Uyu?turucu trafi?i, insan kaçakç?l??? ve kirlilik gibi konularda i?birli?inin tart???ld??? foruma Rusya sadece Bükre?’teki Büyükelçisini göndererek onaylamad???n? göstermi?tir. Yine 2006 y?l?nda NATO’nun Akdeniz’deki Aktif Çaba Operasyonunu Karadeniz’i de kapsayacak ?ekilde geni?letme dü?üncesi Rusya taraf?ndan kabul görmemi?tir. Türkiye’de bu fikre mesafeli durmu?tur. Bunun nedeni giri?imin 1936 Montrö Bo?azlar Sözle?mesini tart??maya açacak olmas? ve Türkiye’nin giri?imi olan mekanizmalar? a??nd?racak olmas?d?r. Türkiye NATO üyesi bir müttefik ülke olarak bölgesel güvenlik konusunda da ABD ile ortak ç?karlara sahiptir. Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hatt?n?n da yer ald??? Do?u-Bat? enerji koridorunda yer alan ülkelerin istikrar? ve bu koridorun do?al gaz hatt?n? da kapsamas? Türkiye ve ABD’nin ç?kar?nad?r. Rusya ise do?al gazdaki konumunu tekelle?tirmeye çal??maktad?r. Türkmenistan gaz?n? Kazakistan üzerinden Rusya’ya ula?t?racak boru hatt?n?n yap?m? için anla?ma yapan Rusya, AB’nin de çok önem verdi?i Türkmenistan gaz?n?n Azerbaycan gaz?yla birlikte Hazar Denizinden geçecek bir boru hatt?yla Türkiye’ye, oradan da Avrupa’ya ula?t?r?lmas? projesine (NABUCO) de sekte vurabilecek bir ad?m atm??t?r. Sadece do?al gaz’da de?il, petrolde de Rusya’y? avantajl? k?lacak olan geli?me ise Rusya ile Kazakistan’?n Tengiz havzas?ndaki petrolün Bakü-Tiflis-Ceyhan hatt?na verilmek yerine mevcut boru hatt?n?n kapasitesi yükseltilerek Rusya’n?n Novorosis liman?na ula?t?r?lmas? konusunda anla?malar?d?r. Bu durumda Bakü-Tiflis-Ceyhan hatt?na gelecek petrolün AB’ye ula?t?r?lmas? ve petrolde de Türkiye’nin enerji köprüsü olmas? noktas?nda s?k?nt?lar?n ya?anaca?? aç?kt?r.
Rusya ile ABD aras?nda füze kalkan? projesinden dolay? ya?anan gerginlik, Rusya’n?n enerji alan?ndaki hamlelerinden sonra AB’ye de ta??nm??t?r. Rusya ile Bat? aras?nda yeniden So?uk Sava? dönemini and?ran bir güvensizlik ortam?na girilmi?tir. AB giderek artan bir ?ekilde Rusya’ya enerji aç?s?ndan ba??ml? olmaktan tedirgindir. ABD ise Rusya’n?n yeniden eski Sovyet co?rafyas?nda etkinlik kazan?p Do?u Avrupa’y? bile tehdit eder bir politikaya yönelmesinden kayg?l?d?r. Asl?nda benzer bir güvensizlik Rusya’da da vard?r. Rusya 11 Eylül 2001 terör sald?r?lar? sonras?nda ABD’nin bölgeye yerle?imini kal?c? k?lmas? ve adeta bir çevreleme uygulamas?ndan tehdit alg?lamaktad?r. Rusya Federasyonu Devlet Ba?kan? Putin’in kat?laca?? Karadeniz Ekonomik ??birli?i Zirvesi böyle bir ortamda yap?lacakt?r. ABD’nin Karadeniz’de kal?c? etkinlik sa?layabilmesi için ortaya koyaca?? yeni mekanizmalar ve bunun yan? s?ra Gürcistan ve Ukrayna gibi k?y?da? ülkeler de demokratikle?meyi te?vik edici giri?imler tart???lmaya devam edecektir. ABD’nin giri?imleri Rusya’y? rahats?z etmektedir. Hatta Yeni Muhafazakârlar?n tek tarafl?l???na kar?? ileri sürülen demokratik çok tarafl?l?k dü?üncesi ad? alt?nda demokratik olmayan ülkelerin yönetimlerinin me?rulu?unun sorgulanmas? da Rusya taraf?ndan olumlu bulunmamaktad?r. Çünkü ABD taraf?ndan ili?kilerde her sorun ya?and???nda Rusya’n?n yeterince demokratik olmad??? ve bu ülkedeki insan haklar? ihlalleri gündeme getirilmektedir. Karadeniz’in güvenli?i konusunun ABD taraf?ndan gündeme getirilmesi de gerçekte Rusya’n?n enerji kaynaklar?n?n ta??nmas?nda çok önemli olan bölgede etkinli?ini s?n?rland?rma dü?üncesine dayanmaktad?r. Türkiye ise Karadeniz’de etkin bir bölgesel güç olarak bu konumunu sürdürmek istemektedir. Bu noktada e?er Karadeniz’de bir güvenlik bo?lu?u (security vacuum) varsa bunu doldurabilecek olan ülke de Türkiye dir. Nitekim Karadeniz Deniz ??birli?i Deniz Görev Grubu (BLACKSEAFOR) ve Karadeniz Uyum Harekât? (Operation Black Sea Harmony)Türkiye’nin giri?imleridir. Yeni mekanizmalar yerine ABD’nin bu mevcut mekanizmalara diplomatik ve teknik destek vermesi Karadeniz’de güvenlik aç?s?ndan yeterli olacakt?r.
Türkiye, Rusya ile ABD ve AB aras?nda yeni bir So?uk Sava? söylemine neden olan gerginlikten kazançlar elde edebilir. Unutulmamal?d?r ki So?uk Sava? döneminde Bat?ya yönelik Sovyet tehdidi Türkiye’nin stratejik önemini ön plana ç?karm?? ve Türkiye NATO gibi Bat?l? kurumlarda yer alm?? ve bu çerçevede yard?m da alm??t?r. Benzer bir gerilim Kafkasya’da ve Orta Asya’da ABD’nin Türkiye gibi NATO üyesi bir müttefikine daha fazla ihtiyaç duymas? anlam?na gelmektedir. Bu durum Türkiye’nin ABD ile ili?kilerinde pazarl?k gücünü art?racakt?r. AB aç?s?ndan ise üye ülkeler ve bunlar?n vizyonlar?ndan kaynaklanan bir kar???kl?k söz konusudur. AB içerisinde baz? çevreler AB’nin ?uan yeteri kadar geni?ledi?ini ve Kafkasya, Orta Asya ve Orta Do?u gibi istikrars?z bölgelerle AB’nin ekonomik ba?lar?n d???nda ilgilenmesinin gereksiz oldu?unu dü?ünmektedirler. AB içinde ?ngiltere’nin ba??n? çekti?i baz? çevreler ise Birli?in uluslararas? politikada etkili olabilmesi için Kafkasya, Orta Asya ve Orta Do?u bölgelerinde aktif olmas? gerekti?ini dü?ünmektedirler. Birinci tarz dü?ünenler için Türkiye’nin jeopolitik konumu AB için bir avantaj de?ildir. Hatta Türkiye’nin üyeli?iyle AB istikrars?z bölgelere kom?u olaca?? için dezavantajd?r. Ancak di?er bak?? aç?s?na sahip olanlar için özellikle Rusya ile gerginli?in oldu?u bir ortamda Kafkasya, Orta Asya ve Orta Do?u’da etkili bir Türkiye AB’ye güç katacakt?r. Karadeniz gibi önemli bir bölgede etkin olan Türkiye bundan hem stratejik hem de ekonomik avantajlar sa?layacakt?r.
25 Haziran’da ?stanbul’da yap?lacak olan Karadeniz Ekonomik ??birli?i Zirvesi’nde verilecek mesajlar ve özellikle Rusya Devlet Ba?kan? Putin’in yapaca?? konu?ma güvenlik ve bu ba?lamda Rusya ile Bat? aras?ndaki kutupla?mayla ilgili yeni tart??malara yol açabilir. Karadeniz Ekonomik ??birli?i çerçevesinde içinde Rusya’n?n kat?lmad??? bir giri?imin ba?ar? ?ans? dü?üktür. Karadeniz Ekonomik ??birli?i üye ülkeler aras?ndaki çeki?me ve bir k?s?m üyelerin ilgisizli?i yüzünden yeterince etkin de?ildir. Rusya ile Bat? aras?ndaki gerginli?in üye ülkeler ars?ndaki yans?malar? da Karadeniz Ekonomik ??birli?ini olumsuz etkileyecektir. Romanya, Bulgaristan ve Gürcistan’?n Rusya’ya mesafeli duru?u, Ukrayna-Rusya ili?kilerinde ini? ve ç?k??lar ve Yunanistan’?n konumu gibi faktörler Karadeniz Ekonomik ??birli?i’nin gelece?ini belirleyecek olan faktörlerdir. Zirve sonras? olu?acak atmosfer ve uluslararas? geli?melere ba?l? olarak Karadeniz Ekonomik ??birli?i tarz? birbiriyle uyumlu ülkelerin olu?turduklar? yeni giri?imler gündeme gelebilir.
| | | « Geri | | « »
|
|
|
Anasayfa
Ýletiþim
Makaleye Yorum Yaz
Tavsiye Et
